در حالی که ایران با کسری فزاینده گاز و مازوتسوزی گسترده مواجه است، آمارهای رسمی ترکیه از جهش متوالی صادرات گاز ایران به این کشور خبر میدهد.
بر اساس آمارهای جدید اداره تنظیم بازار انرژی ترکیه، وابسته به وزارت انرژی، ایران در ۹ ماه سال جاری میلادی بیش از ۵.۵ میلیارد متر مکعب گاز تحویل ترکیه داده که ۱۷ درصد بیشتر از دور مشابه پارسال و ۴۵ درصد بیشتر از دور مشابه سال ۲۰۲۳ است.
چنین جهش بزرگی در تحویل گاز ایران به ترکیه در حالی است که کشور با کسری فزاینده گاز در داخل مواجه است و یک سند محرمانه وزارت نفت که به دست ایران اینترنشنال رسیده، حاکی از جهش ۴۶ درصدی مصرف مازوت در سال گذشته است.
ایران پارسال روزانه بطور متوسط ۳۳ میلیون لیتر مصرف مازوت داشت؛ سوختی که عنوان آلایندهترین سوخت را یدک میکشد.
هنوز مشخص نیست در سال جاری به میزان به مصرف مازوت کشور افزوده شده، اما معاون وزیر نفت میگوید در پیک مصرف زمستانی امسال انتظار میرود کشور با کسری روزانه ۳۰۰ میلیون متر مکعب گاز مواجه شود. پارسال این رقم ۲۵۰ میلیون متر مکعب و سال ۲۰۲۳ حدود ۲۰۰ میلیون متر مکعب بود.
با آغاز سرما در بخشهای گستردهای از ایران و افزایش مصرف خانگی گاز، مازوتسوزی نیز در صنایع و نیروگاههای برقی تشدید شده و بسیاری از کلانشهرها، از جمله تهران پایتخت کشور، با آلودگی شدید هوا مواجه است.
اخیرا سازمان حفاظت محیط زیست ایران گزارشی از وضعیت مازوت و گازوئیل تحویلی به نیروگاههای برقی تهران منتشر کرد که نشان میدهد ترکیب گوگرد این سوختها ۱۰ تا ۱۰۰ برابر استانداردهای جهانی است.
برای نمونه، ترکیب گوگرد گازوئیل تحویلی به نیروگاه پرند تهران حدود ۶۷۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم عنوان شده که بنابر ارزیابی سازمان حفاظت از محیط زیست، ۱۲۰ برابر استانداردهای بینالمللی است و در این میان درصد گوگرد مازوت تحویلی به نیروگاه رجایی تهران نیز حدود ۳۰ هزار میلی گرم بر کیلوگرم گزارش شده که به معنی سم خالص برای ریهها و سلامتی شهروندان است.
اگر ایران صادرات گاز، به عنوان پاکترین سوخت فسیلی، به ترکیه را متوقف میکرد، امسال روزانه ۲۰ میلیون لیتر مازوت کمتری میسوزاند؛ اما جمهوری اسلامی کماکان اصرار به صادرات گاز به ترکیه دارد و اتفاقا به همان میزان نیز گاز تحویل عراق میدهد.
پارسال ایران ۱۵ میلیارد متر مکعب صادرات گاز داشت که معادل مصرف ۱۵ میلیارد لیتر مازوت است و اگر صادرات گاز را متوقف میکرد؛ نه تنها نیاز به مصرف داخلی مازوت نداشت، بلکه روزانه ۷ میلیون لیتر از مصرف گازوئیل کشور نیز کاهش مییافت.
چرا ایران کسری گاز دارد؟
بخشی از کسری گاز ایران به خاطر کند شدن روند توسعه پروژههای تولید گاز به خاطر ناتوانی دولت در تامین مالی آنها و تکنولوژی پایین شرکتهای نفتی بومی است؛ بطوری که برای نمونه در فاصله سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ متوسط رشد سالانه تولید گاز ایران حدود ۵.۲ درصد بود، اما طی سالهای گذشته به یک تا دو درصد افت کرده است.
نکته دیگر، افت فشار بخش ایرانی میدان پارس جنوبی، مشترک با قطر، است که از سال ۲۰۲۴ آغاز شده است. این میدان ۷۰ درصد گاز کشور را تامین میکند.
قطر سالها پیش با همکاری شرکتهای غول غربی، سکوهای ۲۰ هزار تنی (۱۵ برابر سکوهای فعلی ایران در این میدان) و کمپرسورهای عظیم در بخش قطری (گنبد شمالی) نصب کرد، اما نه ایران و نه شرکای آن در چین توان فنی ساخت چنین تجهیزاتی را ندارند.
وزارت نفت ایران حدود ۹ ماه پیش قراردادی ۱۷ میلیارد دلاری با چهار شرکت داخلی برای فشارافزایی میدان پارس جنوبی امضا کرد، اما به جای سکوهای ۲۰ هزار تنی قرار شد سکوهای ۴ هزار تنی ساخته شود و بجای کمپرسورهای عظیم، کمپرسورهای ضعیف تر جایگزین شود.
یک مهندس ایرانیبریتانیایی که طراح یک سکوی عظیم گازی شرکت بیپی در آبهای جمهوری آذربایجان در دریای خزر است و اکنون در بخش قطری پارس جنوبی کار میکند، به ایران اینترنشنال گفت که مشخصات سکوها و کمپرسورهایی که در قرارداد وزارت نفت ایران با شرکتهای داخلی منتشر شده، جوابگوی مشکل افت فشار پارس جنوبی نیست.
این مهندس تجهیزات نفت و گاز که نخواست نامی از او برده شود، در ادامه گفت برای فشارافزایی بخش ایرانی پارس جنوبی حتما باید سکوهای بسیار بزرگتر که بتواند همزمان یک نیروگاه برقی، کمپرسورهای عظیم و تاسیسات جداسازی انواع گاز و میعانات گازی را روی خود حمل کند، نصب شود و از طرفی افت فشار میدان به حدی است که کمپرسورهای ضعیف تولید داخلی ایران نمیتواند آن را جبران کند.
فشار بخش ایرانی میدان پارس جنوبی تا دو سال پیش ۱۲۰ بار بود، اما از سال گذشته هر سال ۶ بار از فشار مخزن کاسته میشود و به تبع آن استخراج گاز کاهش مییابد.
محمد اولیا مدیرعامل مپنا که یکی از چهار شرکت امضا کننده قرارداد ۱۷ میلیارد دلاری فشارافزایی پارس جنوبی است؛ اوایل ماه جاری اعلام کرد «هنوز خبری از تخصیص منابع لازم برای پروژه فشار افزایی پارس جنوبی نیست.»
خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران نیز همزمان گزارش داده بود که قرارداد مربوط به فشار افزایی از اسفند پارسال به امضا رسیده اما از آن زمان تا حالا جز برگزاری چندین جلسه مطالعاتی و جمعبندی، هیچ اتفاقی اجرایی در روند کاری فشارافزایی پارس جنوبی رقم نخورده است.
اصل این مقاله به زبان انگلیسی در ایران اینترنشنال منتشر شده است