ایران در سال ۲۰۲۵ یکی از بدترین بحرانهای اقتصادی و انرژی خود را تجربه کرد. رشد اقتصادی منفی با تورم ۴۹ درصدی، کسری و جیرهبندی برق، گاز و آب، سقوط ارزش پول ملی، کسری بیسابقه بودجه دولت، آلودگی شدید هوا و جنگ دوازدهروزه با اسرائیل که آسیب سنگینی به برنامه هستهای ایران وارد کرد— و البته بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد.
از زمان تأسیس جمهوری اسلامی در سال ۱۹۷۹، ایران هرگز با چنین فهرست طولانی از بحرانهای همزمان روبرو نشده بود—حتی در طول جنگ ایران و عراق از ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸. در آن جنگ، میانگین تورم سالانه حدود ۲۰ درصد بود، و ریال ایران سالانه تنها حدود ۱۵ درصد کاهش ارزش داشت. کشور از کمبودهای انرژی گسترده رنج نمیبرد؛ شهرهای بزرگ آلودگی شدید هوای امروز را تجربه نمیکردند—جایی که سوزاندن مازوت تنها بین سه تا هفت روز هوای پاک در سال برای آنها باقی میگذارد—و البته ایران تحت تحریمهای بینالمللی جامع قرار نداشت.
دادههای شرکت اطلاعات کالا، کپلر، نشان میدهد که مجموع تخلیه روزانه نفت خام، میعانات گازی، و محصولات نفتی شامل مازوت و نفت سفید ایران در بنادر کشورهای مشتری، از حدود ۲ میلیون بشکه در سال گذشته به حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز در ماههای اخیر کاهش یافته است. طی دوره یاد شده، قیمتهای جهانی نفت ۲۲ درصد کاهش یافته و به حدود ۶۲ دلار در هر بشکه رسیده است. مهمتر از آن، تخفیفهای نفتی ایران به چین تا ۱۱ دلار در هر بشکه افزایش یافته، در حالی که حجم تخلیه نفت ایران در بنادر چین از ۱.۵۵ میلیون بشکه در روز به ۱.۲۵ میلیون کاهش یافته است.
حتی در ماههای ابتدایی سال مالی ایران، که از ۲۱ مارس آغاز میشود، کشور با کسری بودجه حدود ۴۰ درصدی روبرو بود. با توجه به کاهش درآمدهای نفتی در ماههای اخیر، هنوز مشخص نیست که کسری بودجه تا مارس ۲۰۲۶ چقدر افزایش خواهد یافت. ایران آخرین بار در سال ۱۹۸۷، در اوج جنگ با عراق، موسوم به زمان “جنگ نفتکشها”، کسری بودجه ۵۰ درصدی را تجربه کرد. با این حال، در طول جنگ ایران و عراق، جمهوری اسلامی حداقل از درجهای از مشروعیت مردمی برخوردار بود، و جامعه هنوز امید به آینده داشت—شرایطی که امروز دیگر وجود ندارد.
نرخ مشارکت نیروی کار در کشور به ۴۱ درصد کاهش یافته است، که ۱۹ درصد کمتر از نرخهای منطقهای است، چرا که بسیاری از افراد بیکار امید به یافتن شغل یا درآمد کافی را از دست دادهاند و از بازار کار خارج شدهاند. حداقل دستمزد ماهانه، که در ابتدای سال جاری ۱۳۵ میلیون ریال—حدود ۱۸۰ دلار—بود، اکنون به حدود ۱۰۰ دلار کاهش یافته است. این امر کارگران ایرانی را، پس از افغانستان و یمن، در پایینترین سطح مقیاس دستمزد منطقهای قرار میدهد.
طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی، تولید مازاد نفت در جهان در هفته های پایانی سال ۲۰۲۵ به ۴ میلیون بشکه در روز رسیده و احتمالاً در طول سال آینده میانگین ۳.۸۴ میلیون بشکه در روز خواهد بود. این مازاد احتمالاً قیمتهای نفت را حتی پایینتر، به سمت محدوده ۵۵ دلار، سوق خواهد داد. با توجه به تشدید سیاست “فشار حداکثری” رئیسجمهور دونالد ترامپ و بازگشت تحریمهای سازمان ملل، صادرات نفت ایران در بهترین حالت در سطوح فعلی باقی خواهد ماند. در نتیجه، کسری بودجه کشور و شرایط اقتصادی کلی بدتر خواهد شد.
تورم مواد غذایی در نوامبر بیش از ۶۰ درصد بود، با برخی اقلام اصلی—مانند نان، برنج، مرغ، و تخممرغ—که تا ۱۰۰ درصد افزایش یافتهاند. افزایش اخیر ۶۶ درصدی قیمت بنزین، همراه با حذف سهمیههای بنزین یارانهای برای بسیاری از وسایل نقلیه، تورم بالاتر را دامن خواهد زد. اخیراً، حسین عبد تبریزی، اقتصاددان و دبیرکل سابق بورس اوراق بهادار تهران، هشدار داد که تورم ممکن است تا ۳۰۰۰ درصد افزایش یابد.
در اوایل دسامبر، چهار انجمن کارگری مستقل در ایران بیانیه مشترکی صادر کردند که در آن به تورم سرسامآور و وخامت شدید شرایط زندگی برای مزدبگیران اشاره کردند. آنها تأکید کردند که حفظ استاندارد زندگی طبقه متوسط در سال آینده حداقل به ۶۰۰ میلیون ریال در ماه (حدود ۵۵۰ دلار) نیاز دارد—به این معنی که حداقل دستمزد باید چهار برابر شود. این امر غیرممکن است، و بر اساس تجربه، افزایش دستمزدها حتی نیمی از نرخ تورم را هم پوشش نخواهد داد.
ایرانیها باید انتظار داشته باشند که شرایط زندگیشان در سال آینده حتی بدتر شود.
اصل این گزارش در سایت مجمع خاورمیانه منتشر شده است