افت صادرات، جهش هزینههای دور زدن تحریمها و نشت ارزی در شبکه واسطهها، منجر به اتلاف میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی کشور شده است؛ هزینهای که اکنون با سرگردان ماندن حدود ۱۷۰ میلیون بشکه نفت روی آب، ابعاد بیسابقهای به خود گرفته است.
تازهترین گزارش سازمان اوپک تأیید میکند که تولید روزانه نفت ایران در ماه ژانویه با افتی ۸۱ هزار بشکهای همراه بوده که با تشدیدفشارهای تحریمی آمریکا همزمان شده است.
آمارهای شرکت اطلاعات کالا (کپلر) نیز نشان میدهد میزان تحویل نفت ایران به بنادر چینی در ژانویه امسال با سقوطی چشمگیر به حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که نسبت به میانگین ۱/۴ میلیون بشکهای سال ۲۰۲۴ کاهش معناداری را نشان میدهد.
پیشبینی این افت شدید در بازارهای هدف از قبل وجود داشت؛ طبق دادههای کپلر، سال گذشته از ۲۵۱ نفتکش فعال در بارگیری نفت ایران، ۸۶ درصد آنها مستقیماً هدف تحریمهای آمریکا قرار گرفتند، در حالی که در سال ۲۰۲۴ تنها یکسوم این ناوگان تحریم شده بود.
این فشار مضاعف و ناترازی در تخلیه محمولهها باعث شده است حجم «نفت روی آب» ایران در ماه ژانویه به حدود ۱۷۰ میلیون بشکه برسد که جهشی ۱۳۰ درصدی را نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان میدهد.
هزینه اجاره روزانه یک نفتکش عظیم با ظرفیت ۲ میلیون بشکه در حالت عادی ۱۰۰ هزار دلار است، اما کرایه نفتکشهای موسوم به «ناوگان ارواح» که ریسک تحریم را میپذیرند، بسیار فراتر از نرخهای جهانی است. حتی با لحاظ کردن نرخهای عادی، هزینه نگهداری ۱۷۰ میلیون بشکه نفت روی آب حدود ۸/۵ میلیون دلار در روز، معادل بیش از ۳ میلیارد دلار در سال برآورد میشود.
با نرخ فعلی دلار در بازار آزاد، این رقم حتی ۵۰ درصد بیشتر از کل یارانههای نقدی و کالابرگی (مجموعاً ۳۲۰ تریلیون تومان) است که دولت در بودجه امسال لحاظ کرده است. سه میلیارد دلار همچنین معادل ۵ کیلوگرم گوشت قرمز برای هر شهروند ایرانی است.
با در نظر گرفتن برآورد اوپک که ارزش هر بشکه نفت صادراتی ایران در حالت عادی (بدون لحاظ تخفیفهای نفتی و هزینه دور زدن تحریمها) هماکنون حدود ۶۰ دلار است.
ارزش کل نفت انبار شده روی دریا بیش از ۱۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود؛ به زبان ساده، هزینه نگهداری این محمولهها به مدت یک سال معادل یکسوم کل ارزش واقعی آنها خواهد بود.
هدررفت درآمدهای ارزی تنها به هزینههای لجستیک محدود نیست؛ کپلر برآورد میکند ایران بابت هر بشکه نفت حدود ۱۱ دلار تخفیف میدهد که معادل ۱۸ درصد از قیمت واقعی آن است.
اگر فروش روزانه نفت ایران طی یک بازه یکساله در سطح ۱/۱ میلیون بشکه ماه ژانویه ثابت بماند و ایران بتواند کل پول نفت صادراتی به پالایشگاههای چینی را بدون کموکاست دریافت کند، باز هم هزینه تخفیف صادرات یک سال نفت کشور حدود ۴/۵ میلیارد دلار میشود؛ معادل بیش از دو برابر کل یارانهها و کالابرگی که دولت در بودجه امسال لحاظ کرده یا معادل ۷ تا ۸ کیلوگرم گوشت قرمز برای هر شهروند ایرانی است.
علاوه بر این تخفیفها، هزینههای سنگین واسطههای خارجی و بیمههای غیررسمی نیز به قیمت تمامشده افزوده میشود.
ابعاد مالی این بحران در گزارشهای رسمی نیز مشهود است؛ علیاکبر پورابراهیم، مدیرعامل اسبق شرکت نیکو، پیشتر اعلام کرده بود که تا بهمن ۱۴۰۲ حدود ۱۱ میلیارد دلار پول نفت وصول نشده و در حسابهای تراستی «فاسد» رسوب کرده یا از بین رفته است.
در همین راستا، غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون تلفیق مجلس، از شکاف ۸ میلیارد دلاری بین فروش و وصول نفت در هشت ماه اخیر خبر داده و تأکید کرده است که از ۲۱ میلیارد دلار نفت فروختهشده، تنها ۱۳ میلیارد دلار آن به چرخه وصول رسیده است.
اصل این گزارش در سایت مرکز دادههای باز ایران منتشر شده است