Yazar: Dalğa Xatınoğlu/
İran İslam Respublikasının neft tankerlərinin Hörmüz boğazı vasitəsilə hərəkətinə yaratdığı maneələr yalnız neft qiymətlərinin sıçrayışına və Çinin xam neft idxalının azalmasına səbəb olmayıb, eyni zamanda Pekinin Körfəz ərəb ölkələri ilə qeyri-neft ticarətinə də ciddi təsir göstərib.
Çin həm Körfəz Əməkdaşlıq Şurasına üzv ölkələrin ən böyük ticarət tərəfdaşı, həm də İranın ən böyük ticarət tərəfdaşı hesab olunur. Çin ilə Körfəz ərəb ölkələri arasında ikitərəfli ticarət həcmi ötən il təxminən 340 milyard dollara çatıb. Bu rəqəm region iqtisadiyyatlarının və Çinin Körfəzdəki dəniz marşrutlarının təhlükəsizliyindən yüksək dərəcədə asılı olduğunu göstərir.
Hazırda Çin gömrük statistikası göstərir ki, 1 mart tarixindən etibarən Hörmüz boğazında yaranan pozuntulardan sonra Çin ilə Körfəz ərəb ölkələri arasındakı ticarət nəzərəçarpacaq dərəcədə zərər görüb və bu zərər yalnız xam neft idxalının azalması ilə məhdudlaşmır.
Gömrük məlumatlarının detalları göstərir ki, bu müddətdə Çinin Körfəz Əməkdaşlıq Şurası ölkələrinə ixracı demək olar ki, iki dəfə azalıb. Bu isə onu göstərir ki, Hörmüz boğazı böhranı Çinin regionla mal, sənaye avadanlıqları və istehlak məhsulları üzrə ticarət zəncirini də pozub.
Eyni zamanda, dünya neft qiymətləri mart ayının əvvəlindən bəri təxminən 40 faiz artıb və bu, xüsusilə “teapot” kimi tanınan müstəqil Çin neft emalı zavodlarına ciddi təzyiq göstərib. Bu zavodlar Çinin neft emalı gücünün təxminən 30 faizinə sahibdir. Lakin aşağı mənfəət marjası və dövlətin qiymət siyasəti səbəbindən onların gəlirliliyinin böyük hissəsi İran və Rusiyadan gələn ucuz və sanksiyaya məruz qalan neftə çıxışdan asılıdır.
S&P Global Platts nəşrinin araşdırmaları göstərir ki, bu zavodların bir çoxu hazırda yalnız güclərinin təxminən yarısı ilə fəaliyyət göstərir.
Bununla yanaşı, Çinin xam neft idxalı son iki ay ərzində təxminən 20 faiz azalıb və Pekin İran və Rusiyadan neft alışını da aşağı salıb.
Həmçinin, Kpler məlumatlarına görə, İran neftinin Çin limanlarında boşaldılması bu ay gündəlik təxminən 1,065 milyon barelə enib ki, bu da aprel ayı ilə müqayisədə 25 faiz, mart ayı ilə müqayisədə isə 38 faiz azalma deməkdir.
Bu dəyişikliklər göstərir ki, Hörmüz boğazında qeyri-sabitliyin davam etməsi yalnız enerji bazarını deyil, həm də Çinin Körfəz regionu ilə genişmiqyaslı ticarətini ağır xərclərlə üz-üzə qoyur və qarşıdakı aylarda Çin iqtisadi artımına təzyiq göstərən amillərdən birinə çevrilə bilər.