تهران استراتژی دور زدن تحریمهای خود را از نفت خام به سمت فرآوردههای نفتی سودآورتر و کمتر مورد نظارت تغییر میدهد تا درآمدهایش را حتی با تشدید محدودیتها افزایش دهد.
درآمدهای نفت و فرآوردههای نفتی ایران طبق دادههای بانک مرکزی در سال مالی منتهی به مارس ۲۰۲۵ با ۱۶ درصد افزایش به نزدیک ۶۶ میلیارد دلار رسید—سه برابر سطح سال ۲۰۲۰، آخرین سال دوره اول ریاستجمهوری دونالد ترامپ.
تقریباً یکسوم این درآمد اکنون از فرآوردههای نفتی مانند نفتا و گاز مایع (LPG) تأمین میشود.
دادههای شرکت اطلاعات کالا Kpler که توسط ایران اینترنشنال بررسی شده، نشان میدهد صادرات گاز مایع ایران نسبت به سطح پیش از تحریمهای ۲۰۱۸ تقریباً دو برابر و صادرات محمولههای نفتا از سال ۲۰۲۱ بیش از سه برابر شده است.
برخلاف نفت خام که تقریباً به طور کامل به چین فروخته میشود، فرآوردههای نفتی ایران به مجموعه گستردهتری از خریداران میرسد که امارات متحده عربی و چین در صدر آن هستند، اما مالزی، سنگاپور، هند، پاکستان و اندونزی را نیز شامل میشود.
دود در ازای پول نقد افزایش صادرات نفتا و LPG
تهران مصرف داخلی مازوت -آلایندهترین سوخت فسیلی- را افزایش داده در حالی که محصولات نفتی تمیزتر و باارزشتر را برای فروش خارجی آزاد گذاشته است.
سند محرمانه وزارت نفت که به دست ایران اینترنشنال رسیده نشان میدهد تولید پالایشگاهها رشد اندکی کرده و ظرفیت پالایش نفت خام و میعانات از سال ۲۰۲۱ تنها ۷ درصد افزایش یافته است.
اما، مصرف روزانه داخلی مازوت ۵۷ درصد جهش کرده در حالی که صادرات آن تقریباً ۴۰ درصد کاهش یافته است.
مجموع صادرات روزانه نفتا، گاز مایع و مازوت هم اکنون بیش از ۷۰۰ هزار بشکه است. در مقایسه با ۱.۴۵ میلیون بشکه صادرات روزانه نفت خام و میعانات، فرآوردههای نفتی حدود یکسوم درآمدهای نفتی ایران را تشکیل میدهد.
در واقع تهران سوخت کثیف و کمارزش خود را در خانه میسوزاند تا سوختهای تمیزتر و باارزشتر را برای صادرات آزاد کند.
تهدید سلامت مردم
مازوت ایران حدود ۳.۵ درصد ترکیب گوگرد دارد—هفت برابر استاندارد سازمان بینالمللی دریانوردی—که بازارهای صادراتی کمی برای آن باقی میگذارد.
سوزاندن آن در داخل کشور آلودگی هوا را بدتر کرده: تهران سال گذشته تنها هفت روز هوای پاک داشت و امسال تا کنون فقط شش روز؛ در حالی که مدارس و ادارات در چندین استان برای روزها مجبور به تعطیلی شدند.
تنها در سال گذشته، صدها نفر با بیماریهای تنفسی و قلبیعروقی مرتبط با آلودگی هوا بستری شدند.
مقامات بهداشتی تخمین میزنند هر سال دهها هزار مرگ ناشی از آلودگی هوا رخ میدهد.
در دسامبر ۲۰۲۴، وزیر بهداشت محمدرضا ظفرقندی این رقم را ۴۰,۰۰۰ اعلام کرد، در حالی که کمیته محیط زیست مجلس در سال ۲۰۲۳ به ۳۰,۰۰۰ مرگ اشاره کرد—هر دو هزینه سنگین انسانی استراتژی تهران را برجسته میکنند: صادرات سوختهای تمیزتر برای ارز سخت در حالی که سوختهای کثیفتر را در خانه مصرف میکند.
مقاله اصلی در ایران اینترنشنال منتشر شده است.