Son gemi takip verileri gösteriyor ki, son iki ayda İranın Fars Körfezi terminallerinden petrol yüklemeleri ciddi şekilde artsa da, ham petrolünü Çinli alıcılara ulaştırmakta büyük zorluk çekiyor. Bu durum, Çin sularına yakın bölgelerde İran’a ait çok büyük miktarda yüzen petrol stokunun birikmesine yol açtı.
Kpler adlı emtia analiz şirketinin verilerine göre, son iki ayda İran’ın Çin’e günlük ortalama teslimatı 1,2 milyon varilin altına düştü; bu yılın ilk sekiz ayındaki ortalama ise 1,44 milyon varil/gün idi.
Buna rağmen İran, son iki ayda Fars Körfezi ihracat terminallerinden yüklediği petrol ve kondensat miktarını önemli ölçüde artırarak günlük 1,95 milyon varile çıkardı; bu, Ağustos 2018’den (ABD’nin İran petrol sektörüne yaptırımları başladığından) beri görülen en yüksek seviye.
Ağustos sonu – Kasım başı arasında İran’ın yüzen petrol stokları iki katından fazla artarak 36 milyon varili aştı.
Bir süre önce Demokrasileri Savunma Vakfı (FDD), TankerTrackers verilerine dayanarak İran’ın “petrol ihracatının arttığını” iddia etmişti. Ancak FDD verileri yanlış yorumladı; yüklemeleri (loading) Çin’e gerçek teslimat (discharge) ile karıştırdı. Çin limanlarında boşaltılan miktar aslında azaldı.
Kpler verileri, aynı dönemde İran’ın yüzen petrol stokunun iki katından fazla artarak 36 milyon varili geçtiğini açıkça gösteriyor; bu da İran’ın yüklemeleri ile Çin limanlarında boşaltılan petrol arasında büyük bir uçurum olduğunu ortaya koyuyor.
İran’ın yüklemeleri neden bu kadar artırdığı ve bu politikanın ne kadar süreceği bilinmiyor. Ancak önceki Birleşmiş Milletler yaptırımları döneminde (2012-2015, JCPOA öncesi) İran’ın yüzen petrol stoku 100 milyon varilin üzerine çıkmıştı.
BM yaptırımları, Eylül sonunda üç Avrupa JCPOA ülkesinin talebi üzerine yeniden devreye girdi; çünkü Tahran nükleer taahhütlerine uymadı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile işbirliği yapmayı reddetti. Bu yaptırımlar doğrudan İran’ın petrol ihracatını hedef almıyor; ancak deniz taşımacılığı, İran gemilerine yakıt satışı, şüpheli gemilerin aranması izni, yük sigortası ve mali transferlerde bankacılık denetimini zorlaştırıyor; tüm bunlar İran’ın petrol sevkiyatını daha da ağırlaştırıyor.
Bu zorlukları önceden gören İran, tek ham petrol alıcısı olan Çin’e yakın sularda mümkün olduğunca çok petrol göndererek acil teslimat için sürekli stok bulundurmaya çalışıyor.
Ancak bu strateji, yaptırımları delme maliyetini çok yükseltiyor. Onlarca tankeri denizde depo olarak tutmak büyük mali yük getiriyor. Normal şartlarda büyük bir petrol tankeri günlük yaklaşık 100 bin dolara kiralanırken, “gölge filo”ya ait olup ABD yaptırımı riskini üstlenen gemiler İran’dan birkaç kat fazla ücret alıyor.
İran, Çinli alıcılara verdiği petrol indirimlerini de artırdı; şu anda düşük piyasa fiyatının yaklaşık 10 dolar/varil altında satış yapıyor.
Kpler geçen ay bildirdi: Bu yıl ABD, İran petrolü taşıyan gemilere baskıyı artırdı. Son 12 ayda İran petrolü yükleyen gemilerin %60’ından fazlası artık ABD Hazine Bakanlığı OFAC yaptırımları altında (geçen yıl bu oran %38’di).
Bu arada Kpler analistleri ve Reuters gibi büyük basın kuruluşları, İran’ın Çin’e verdiği indirimleri artırdığını ve şu anda düşük piyasa fiyatından yaklaşık 10 dolar/varil indirim yaptığını bildiriyor. Sonuçta İran, yaptırımlardan kaçınma sürecinde petrol gelirinin çok büyük bir kısmını kaybediyor.
İran Merkez Bankası kısa süre önce 1404 yılının bahar aylarına (21 Mart’tan başlayan ilk çeyrek) ait petrol, petrol ürünleri ve doğal gaz ihracat geliri raporunu yayımladı: Gelir 3 milyar dolar azalarak 15 milyar dolara geriledi. Bu düşüş aynı zamanda piyasa fiyatlarının düşük olmasıyla da ilgili olabilir.
Kpler verilerine göre bu dönemde Çin’e İran petrolü teslimatı geçen yılın aynı dönemine göre değişmedi (1,5 milyon varil/gün). Dolayısıyla tek gerçek değişiklik; yaptırımlardan kaçınma maliyetleri ve petrol fiyatındaki düşüş nedeniyle daha fazla gelir kaybı yaşandığıdır.
Dalga Khatinoglu, İran’ın enerji ve makroekonomi uzmanı; Azerbaycan, Orta Asya ve Arap ülkelerinde enerji araştırmacısıdır.
Makalenin aslı İngilizce olarak Middle East Forum sitesinde yayımlanmıştır: https://www.meforum.org/mef-observer/iran-increases-floating-oil-storage-amid-difficulty-in-deliveries-to-china