İran Milli Petrol Rafinerileri ve Petrol Ürünleri Dağıtım Şirketi’ne ait gizli verilerin incelenmesi, ülkede benzin tüketimindeki artışın esas olarak iki yolla karşılandığını gösteriyor: oktan sayısı 87 olan standart dışı benzinin (İran’da “normal benzin” olarak bilinen) üretiminin artırılması ve kirletici petrokimyasal katkı maddelerinin giderek daha fazla kullanılması.
Şirketin Mart 2025 tarihli gizli raporuna göre, günlük benzin tüketimi 2015 yılında yaklaşık 75 milyon litre düzeyindeyken, geçen yıl günlük 124 milyon litreye ulaştı; bu da yaklaşık yüzde 65’lik bir artış anlamına geliyor.
Bu sıçramaya paralel olarak, 2020–2024 yılları arasında benzinde kullanılan petrokimyasal katkı maddelerinin payı yaklaşık dört kat arttı. Aynı dönemde daha kaliteli benzinlerin — süper ile Euro 4 ve Euro 5 benzinleri dâhil — üretimi ve dağıtımı azalırken, düşük kaliteli benzinin tüketim sepetindeki payı yükseldi.
Veriler, süper benzin tüketiminin 2017 yılında günlük 3,74 milyon litreden 2024 yılında yaklaşık 164 bin litreye düştüğünü gösteriyor; bu, yaklaşık yüzde 96’lık bir gerilemeye karşılık geliyor. Bu miktarın yaklaşık yüzde 71’i Tahran’da tüketilirken, diğer eyaletlerin payı oldukça sınırlı kaldı. Euro 4 ve Euro 5 benzinleri ise yalnızca 12 eyalette dağıtıldı ve toplam günlük tüketimleri yaklaşık 27 milyon litre olarak bildirildi.
Milli Petrol Rafinerileri Şirketi’nin raporunda, Euro 4, Euro 5 veya süper adıyla sunulan benzinlerin de “MTBE” gibi bileşikler içerdiği belirtiliyor. Bu maddeler, çevresel etkileri ve sağlık riskleri nedeniyle birçok ülkede sınırlandırılmış ya da yasaklanmış petrokimyasal ürünler arasında yer alıyor. Dolayısıyla bu yakıtlar da teknik açıdan mutlaka tamamen standart kabul edilmiyor.
Bu çerçevede, oktan sayısı 87 olan standart dışı benzinin ülke genelindeki toplam tüketimdeki payı 2017 yılında yaklaşık yüzde 65 iken, 2024 yılında yaklaşık yüzde 78’e yükseldi. Bu durum, son yıllardaki tüketim artışının büyük ölçüde düşük kaliteli benzinle karşılandığını açık biçimde ortaya koyuyor.
Eyalet bazındaki veriler de oktan-87 benzinin tüketiminde kayda değer bir artış yaşandığını gösteriyor. Bu tür benzinin 31 eyaletteki toplam tüketimi, 2023 yılında günlük yaklaşık 85,8 milyon litreden 2024 yılında 97,1 milyon litreye çıktı; bu da yıllık yüzde 13,2’lik bir artışa denk geliyor.
Söz konusu verilere göre, Merkez Eyaleti ve ardından Tahran, düşük kaliteli benzin tüketiminde en yüksek artışı kaydeden bölgeler oldu.
Metinde yer alan grafiklerle birlikte raporun orijinal versiyonuna İran Açık Veri Merkezi’nin internet sitesinden ulaşmak mümkündür.