İran Milli Neft Emalı və Neft Məhsullarının Paylanması Şirkətinin məxfi məlumatlarının təhlili göstərir ki, ölkədə benzin istehlakının artımı əsasən iki yol hesabına təmin edilib: oktan sayı 87 olan qeyri-standart benzinin ( İranda “adi benzin” kimi tanınan ) istehsalının artırılması və çirkləndirici petrokimyəvi qatqılardan getdikcə daha çox istifadə olunması.
Bu şirkətin 2025-cü ilin Mart ayına aid məxfi hesabatına əsasən, gündəlik benzin istehlakı 2015-ci ildə təxminən 75 milyon litr olduğu halda, keçən il gündə 124 milyon litrə çatıb; bu isə təxminən 65 faizlik artım deməkdir.
Bu sıçrayışla paralel olaraq, 2020-2024 illər ərzində benzində petrokimyəvi qatqıların payı təxminən dörd dəfə artıb. Elə həmin dövrdə daha keyfiyyətli benzinlərin — o cümlədən super və Avro-4 və Avro-5 benzinlərinin — istehsalı və paylanması azalıb, aşağı keyfiyyətli benzinin istehlak səbətindəki payı isə yüksəlib.
Rəqəmlər göstərir ki, super benzin istehlakı 2017-cı ildə gündə 3,74 milyon litrdən 2024-cü ildə təxminən 164 min litrədək enib; bu da təxminən 96 faizlik azalma deməkdir. Bu həcmdən təxminən 71 faizi Tehranda istehlak olunub və digər vilayətlərin payı olduqca cüzi olub. Avro-4 və Avro-5 benzinləri də cəmi 12 əyalətdə paylanıb və onların ümumi gündəlik istehlakı təxminən 27 milyon litr olaraq bildirilib.
Milli Neft Emalı Şirkətinin hesabatında qeyd olunur ki, Avro-4, Avro-5 və ya super adı ilə təqdim olunan benzinlər də “MTBE” kimi birləşmələr ehtiva edir; bunlar bir çox ölkədə ətraf mühitə təsirləri və sağlamlıq risklərinə görə məhdudlaşdırılmış və ya qadağan edilmiş petrokimyəvi maddələrdir. Buna görə də, bu yanacaqlar da texniki baxımdan mütləq şəkildə tam standart sayılmır.
Bu çərçivədə, oktan sayı 87 olan qeyri-standart benzinin ölkə üzrə ümumi istehlakdakı payı 2017-ci ildə təxminən 65 faizdən 2024-cü ildə təxminən 78 faizə yüksəlib; bu isə son illərdə istehlak artımının əsas hissəsinin aşağı keyfiyyətli benzinlə qarşılandığını açıq şəkildə göstərir.
Əyalətlər üzrə məlumatlar da oktan-87 benzininin istehlakında ciddi artım olduğunu göstərir. Bu növ benzinin 31 əyalət üzrə ümumi istehlakı 2023-cü ildə gündə təxminən 85,8 milyon litrdən 2024-cü ildə 97,1 milyon litrədək yüksəlib ki, bu da illik 13,2 faizlik artıma bərabərdir.
Həmin məlumatlara əsasən, Mərkəzi vilayəti və ondan sonra Tehran aşağı keyfiyyətli benzin istehlakında ən yüksək artımı qeydə alıb.
Mətnə aid qrafiklərlə birlikdə hesabatın orijinal versiyasına İranın Açıq Məlumatlar Mərkəzinin saytında baxmaq mümkündür.