İsrailin son vaxtlar İranın cənubundakı neft-kimya infrastrukturlarına endirdiyi zərbələr ölkənin əsas ixrac gəlir mənbələrindən birində mümkün pozuntularla bağlı narahatlıqları artırıb və enerji sektorunun strateji zəifliyini bir daha ortaya qoyub.
Son günlərdə İsrail əvvəlcə Xuzistan əyalətində yerləşən böyük sənaye zonası Mahşəhrdə ən azı səkkiz iri neft-kimya müəssisəsini hədəfə alıb, daha sonra isə hücumlarını Buşehr əyalətində, Fars körfəzi sahilində yerləşən İranın ən böyük neft-kimya mərkəzi Əsaluyehə qədər genişləndirib.
Mahşəhrdə ümumi nominal illik gücü 26 milyon ton olan təxminən 20 iri kompleks yerləşir ki, bu da İranın ümumi neft-kimya istehsalının təxminən 28 faizini təşkil edir. Faktiki istehsalın isə təxminən 21 milyon ton olduğu qiymətləndirilir.
Ölkədə qaz və neft-kimya zavodlarının ən böyük cəmləşdiyi məkan olan Əsaluyeh sektorun daha böyük hissəsini təmsil edir və İranın ümumi istehsalının təxminən 48 faizini təmin edir.
Tehrandakı rəsmilər bildirir ki, Əsaluyehdə elektrik və su təchizatı kimi yardımçı infrastrukturlar zərər görüb, lakin istehsal qurğularının özləri əsasən salamat qalıb.
Neft-kimya sənayesi neft sektoru ilə yanaşı İranın sanksiyalar altındakı iqtisadiyyatının əsas sütunlarından biridir və ildə təxminən 13 milyard dollar gəlir gətirərək qeyri-neft ixracının təxminən 22 faizini təşkil edir.
Ölkə regionda neft-kimya gücünə görə yalnız Səudiyyə Ərəbistanından geri qalır. Bununla belə, xammal təminatında davamlı məhdudiyyətlər və Qərb sanksiyaları səbəbindən ehtiyat hissələrinin əldə olunmasındakı çətinliklər orta istifadə səviyyəsini təxminən 75 faizdə saxlayır.
Aprelin 4-də baş verən zərbələrin Mahşəhrdəki zavodlara vurduğu zərərin tam miqyası hələ dəqiq məlum deyil. Hədəf alınan obyektlər — Bandar İmam, Amir Kəbir, Karun, Marun, Razi, Təxt-e Cəmşid, Bu Əli Sina və Tondquyan — birlikdə ildə 17 milyon ton nominal gücə malikdir.
Ötən şənbə günü bu kompleksləri elektriklə təmin edən “Fəcr 1” və “Fəcr 2” enerji istehsalı qurğuları da vurulub və bu, zonada tam elektrik kəsintisinə səbəb olub.
Xuzistan İranın elektrik enerjisi istehsalının təxminən beşdə birini təmin edir və rəsmilər bildirirlər ki, əyalət şəbəkəsinin inteqrasiya olunmuş quruluşuna görə enerji pozuntuları müvəqqəti ola bilər.
Bununla belə, hər hansı uzunmüddətli fasilə İranın neft-kimya ixracına təsir edərək valyuta daxilolmalarını azalda bilər. Bu isə Tehran üçün xüsusilə həssasdır, çünki ölkə beynəlxalq sanksiyaların təzyiqini və xam neft gəlirlərinin azalmasını kompensasiya etmək üçün bu gəlirlərə ciddi şəkildə arxalanır.
Məqalənin əsli Iran Open Data platformasında dərc olunub.