İran enerji sektoruna qarşı Qərb ölkələrinin ardıcıl sanksiyalar tətbiq etdiyi 2012-ci ildən 2026-cı ilin may ayınadək təxminən 540 milyard dollar neft ixrac gəlirini itirib. Bu məbləğ hər bir İran vətəndaşı üçün təxminən 6 min dollar, dörd nəfərlik bir ailə üçün isə 24 min dollar deməkdir — minimum əməkhaqqı ilə təxminən 1,950 iş gününə bərabərdir.
Iran Open Data tərəfindən aparılan təhlil, OPEC istehsal göstəriciləri, İran Mərkəzi Bankının gəlir hesabatları və tanker izləmə şirkəti Kpler-in daşınma məlumatlarına əsaslanaraq göstərir ki, İran bu dövrdə 6.58 milyard barel xam neft ixrac edə bilməyib. İtirilmiş gəlir gündə orta hesabla 100 milyon dollardan çox, saatda isə təxminən 4.3 milyon dollar təşkil edib.
İxrac heç vaxt bərpa olunmadı
Sanksiyalardan əvvəlki son tam il olan 2011-ci ildə İran gündə 2.54 milyon barel neft ixrac edirdi. O vaxtdan bəri ölkə bu illik orta göstəriciyə heç vaxt çata bilməyib — nə 2015-ci il nüvə sazişi dövründə, nə onun 2018-ci ildə dağılmasından sonra, nə də son illərdə Çinə satışların artdığı mərhələdə.
IOD ixrac həcmi fərqini hesablamaq üçün hər il faktiki ixracı 2011-ci ilin baza göstəricisi ilə müqayisə edib və çatışmayan barelləri həmin ilin orta xam neft qiyməti ilə dəyərləndirib.
Sanksiyalardan yayınmanın qiyməti
İran Mərkəzi Bankının açıqladığı neft gəlirləri ilə ölkənin faktiki neft daşımalarının təxmini bazar dəyərinin müqayisəsi göstərir ki, nominal gəlirin ən azı 25 faizi sanksiyalardan yayınma xərclərinə gedib. Bu itkilər üç formada ortaya çıxır: əsasən Çinin müstəqil emal zavodlarına təqdim olunan məcburi endirimlər, vasitəçilərə ödənilən komissiyalar və neftin standart daşınma marşrutlarından kənar daşınmasının əlavə xərcləri.
İxrac həcminin azalmasından yaranan birbaşa itkilərlə yanaşı, sanksiyalardan yayınma xərcləri də əlavə edildikdə ümumi məbləğ təxminən 540 milyard dollara çatır. Əgər İran 2011-ci ildəki ixrac səviyyəsini qoruyub saxlasaydı və nefti bazar qiymətləri ilə sata bilsəydi, bu gün ölkənin valyuta ehtiyatları ən azı bu qədər çox olardı.
Araşdırmanın originalı İran Open Data saytında yayımlanıb.