İranın Çindən günəş panelləri idxalı 2026-cı ildə 80 faizdən çox azalıb. Bu vəziyyət ölkədə elektrik enerjisi çatışmazlığının getdikcə dərinləşdiyi bir vaxtda bərpaolunan enerji istehsalının genişləndirilməsi səylərini təhlükə altına salır.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) yeni hesabatına görə, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Çinin İrana günəş panelləri ixracı ötən ilin eyni dövründə qeydə alınan səviyyənin beşdə birindən də aşağı düşüb.
Enerji sahəsində ixtisaslaşmış Ember beyin mərkəzinin məlumatları göstərir ki, Çin həmin doqquz ay ərzində İrana cəmi 138 meqavat gücündə günəş panelləri ixrac edib. Bu məhsulların ümumi dəyəri təxminən 15 milyon dollar olub.
İdxalın azalması İranın ciddi təbii qaz çatışmazlığı, hava çirklənməsi və quraqlıqla üzləşdiyi bir vaxta təsadüf edir. Bu amillər, maliyyə vəsaiti kifayət qədər olsa belə, hökumətin istilik və su elektrik stansiyalarının istehsal gücünü artırmaq imkanlarını məhdudlaşdırır.
İranın Energetika Nazirliyinin və parlamentin Araşdırmalar Mərkəzinin qiymətləndirmələrinə görə, elektrik enerjisi çatışmazlığının qarşısını almaq üçün ölkə hər il istehsal gücünü 5 000 meqavatdan çox artırmalıdır.
Son illərdə elektrik enerjisi istehsalı gücünün genişləndirilməsi üzrə hədəflərə nail olunmaması İranı ilboyu ciddi elektrik enerjisi çatışmazlığı ilə üz-üzə qoyub. Yay aylarında tələbatın ən yüksək həddə çatdığı dövrdə elektrik enerjisi kəsiri pik istehlakın 20 faizini keçə bilər.
Son müharibə bu təzyiqləri daha da artırıb. İran rəsmilərinin bildirdiyinə görə, münaqişə zamanı ölkənin elektrik enerjisi istehsalı gücünün təxminən 4 000 meqavatlıq hissəsi zərər görüb.
Aprel ayında İranın günəş enerjisi layihələri üçün avadanlıqların saxlanıldığı böyük bir anbar da hücuma məruz qalıb. İranın Bərpa Olunan Enerji və Enerji Səmərəliliyi Təşkilatı (SATBA) bərpaolunan enerji sektoruna dəyən zərəri təxminən 1,5 milyard dollar qiymətləndirib.
Son illərdə İran hökuməti günəş enerjisinin inkişafına getdikcə daha çox diqqət ayırır.
Beynəlxalq Bərpa Olunan Enerji Agentliyinin (IRENA) məlumatına görə, İranın quraşdırılmış günəş enerjisi istehsalı gücü 2025-ci ildə əvvəlki illə müqayisədə 128 faiz artaraq təxminən 1 781 meqavata çatıb.

IEA-nın istinad etdiyi Ember məlumatları həmçinin göstərir ki, İranın 2024 və 2025-ci illərdə Çindən idxal etdiyi günəş panellərinin ümumi həcmi əvvəlki illərin göstəricilərindən 10 dəfədən çox olub. Bu isə ölkənin günəş enerjisi istehsalı gücünü daha da artırmaq üçün əhəmiyyətli imkanların mövcudluğuna işarə edir.
Beləliklə, bu il idxalın kəskin azalması genişlənmənin davam etdirilməsi səylərinə mənfi təsir göstərə bilər. Bununla belə, mövcud rəqəmlər İranın əvvəlcədən anbarlarında nə qədər avadanlıq ehtiyatı topladığını göstərmir.
İran regional rəqiblərindən geri qalır
Son illərdə günəş enerjisi sahəsində müəyyən irəliləyişlərə baxmayaraq, İran regional rəqiblərindən xeyli geri qalır.
2025-ci ildə Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanının hər biri günəş enerjisi istehsalı gücünü İranla müqayisədə təxminən beş dəfə çox artırıb. Həmin ölkələrin ümumi quraşdırılmış günəş enerjisi istehsalı gücü müvafiq olaraq İranın göstəricisindən təxminən 12 və 7 dəfə çox olub.
İranın bərpaolunan enerji sektorunun digər mühüm zəif tərəfi külək enerjisi sahəsində irəliləyişin olmamasıdır. Ölkənin quraşdırılmış külək enerjisi istehsalı gücü bir neçə ildir dəyişməyərək 378 meqavat səviyyəsində qalıb.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, Türkiyə ötən il təxminən 2 000 meqavatlıq yeni külək enerjisi istehsalı gücünü istismara verərək ümumi göstəricisini 15 000 meqavata yaxınlaşdırıb.
Dünya üzrə ötən il bərpaolunan enerji mənbələri hesabına 692 giqavatlıq yeni istehsal gücü istismara verilib. Yaxın Şərqdə bərpaolunan enerji istehsalı gücünün artımı təxminən 28 faiz təşkil edib. Regionda ən yüksək artım Səudiyyə Ərəbistanında qeydə alınıb.
Səudiyyə Ərəbistanı 2025-ci ildə bərpaolunan enerji istehsalı gücünü iki dəfə artıraraq 12 000 meqavatdan yuxarı çatdırıb.
Türkiyənin quraşdırılmış günəş və külək enerjisi istehsalı gücü Səudiyyə Ərəbistanının göstəricisindən təxminən iki dəfə çoxdur. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və İsrailin hər birində isə bərpaolunan enerji istehsalı gücü təxminən 8 000 meqavata çatır.

Bu arada İran xalis elektrik enerjisi ixracatçısından xalis idxalçısına çevrilib.
On il əvvəl ölkənin elektrik enerjisi üzrə xalis ixrac profisiti təxminən 8 teravatt-saat təşkil edirdi. Ötən il isə İranın elektrik enerjisi ticarət balansı mənfi olub.
Son aylarda Tehran elektrik enerjisi idxalını artırmaq üçün Türkmənistanla, qərb qonşusundan elektrik enerjisi idxalına başlamaq məqsədilə isə Türkiyə ilə danışıqlar aparıb.
Çinin regiona günəş panelləri ixracı bərpa olunur
İranın günəş panelləri idxalının kəskin azalması Çinin Yaxın Şərqin bir sıra digər bazarlarına ixracının yenidən artması ilə ziddiyyət təşkil edir.
Çinin bir sıra ərəb ölkələrinə günəş panelləri ixracı 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında əvvəlcə təxminən yarıya qədər azalsa da, sonradan regionun daha geniş bazarlarına tədarük yenidən artıb.
BƏƏ-dəki Çin Ticarət Palatasının Shanghai Metals Market-in məlumatlarına istinadən hazırladığı hesabata görə, Çinin fotovoltaik modullarının ixracı sentyabr ayında 23,92 giqavata çatıb. Bu, avqust ayı ilə müqayisədə 44,2 faiz artım deməkdir.
Çinin Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Türkiyəyə ümumi ixracı sentyabr ayında üç dəfədən çox artaraq 3,97 giqavata yüksəlib. Bunun 2,9 giqavatını yalnız Səudiyyə Ərəbistanı alıb.
Bu rəqəmlər göstərir ki, İranın idxalındakı kəskin azalma yalnız Çinin regiona günəş panelləri ixracının ümumi şəkildə azalması ilə izah oluna bilməz. Bununla belə, sentyabr ayında digər ölkələrə ixracın bərpası İranın doqquz ay ərzində idxalının azalmasının səbəblərini müəyyən etməyə imkan vermir.
Elektrik enerjisi çatışmazlığının getdikcə dərinləşdiyi, qonşu ölkələrin isə bərpaolunan enerji sahəsinə investisiyaları sürətləndirdiyi bir şəraitdə İranın regional rəqiblərindən daha da geri qalmaq riski artır. Halbuki elektrik enerjisi istehsalı gücünün genişləndirilməsi ölkə üçün əvvəlkindən daha təcili zərurətə çevrilib.
Müəllif: Dalğa Xatınoglu. Məqalə ilk dəfə Iran International saytında dərc olunub.
