Çinin yeni gömrük məlumatları göstərir ki, İran 2026-cı ilin ilk yeddi ayında region ölkələri arasında Çinlə ticarətdə ən böyük geriləməni yaşayıb.
İran ilə Çin arasında ikitərəfli ticarət 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 57 faiz azalaraq cəmi 2,58 milyard dollara düşüb.
İraq da Çinlə ticarətdə kəskin azalma qeydə alıb. Oman isə ticarət axınlarında Hörmüz boğazından daha az asılı olduğu üçün İran İslam Respublikasının boğazı bağlamasından ən az zərər görən ölkə olub.
Çin gömrük məlumatlarının detalları xüsusilə diqqətçəkəndir. Çinin Omandan idxalı ilk yeddi ayda 18 faiz azalsa da, Çinin Omana ixracı eyni dövrdə 68 faiz artıb. Bu, Omanın Çinin regiondakı ərəb ölkələrinə ixracının bir hissəsi üçün getdikcə daha çox alternativ marşrut kimi istifadə edildiyini göstərir.
İran ilə Oman, eləcə də İraq istisna olmaqla digər Körfəz ölkələri arasında ticarət İran İslam Respublikasının martın əvvəlində Hörmüz boğazını bağlamasından sonra faktiki olaraq dayanıb.
Çin gömrük məlumatlarında İrandan neft idxalı sıfır göstərilir. Bunun əsas səbəbi İran neftinin tez-tez adının və markasının dəyişdirilərək, xüsusilə Malayziya kimi digər ölkələrin adı altında daşınmasıdır. Bununla belə, Kpler məlumatlarına görə, Çin 2026-cı ilin ilk yeddi ayında İrandan gündəlik orta hesabla 1,25 milyon barel neft alıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 12 faiz azdır.
Kpler məlumatları son aylarda daha kəskin geriləmənin baş verdiyini də göstərir. İyulun əvvəlindən bu həftəyə qədər Çinin İrandan xam neft alışları gündəlik orta hesabla təxminən 500 min barelə düşüb.
Çin gömrük məlumatlarına əsasən, ölkənin Oman da daxil olmaqla digər Körfəz ölkələrindən neft idxalı 2026-cı ilin ilk yeddi ayında gündəlik orta hesabla təxminən 2,97 milyon barel təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 38 faiz azdır.
Lakin son aylarda tendensiya dəyişib. Çinin İrandan neft alışları azalmaqda davam etdiyi halda, digər Körfəz neft istehsalçılarından xam neft alışları son iki ayda artıb.
Bu məlumatlar regionda ticarət və enerji axınlarında daha genişmiqyaslı dəyişiklikdən xəbər verir: İranın Çinlə əlaqəli ticarətdə mövqeyi zəifləyir, şirkətlər və enerji alıcıları isə ticarət və neft axınlarını getdikcə daha çox Körfəz ətrafındakı alternativ marşrutlara və digər təchizatçılara yönəldirlər.