Türkiyənin energetika naziri Azərbaycan qazının Avropaya ixracını iki dəfə artırmaq üçün “Cənub Qaz Dəhlizi”nin ikinci mərhələsinin işə salınmasının vacibliyini vurğulayıb.
Təxminən yeddi il əvvəl istismara verilmiş bu boru kəməri hazırda hər il 16 milyard kubmetr Azərbaycan qazını Türkiyə və Avropaya nəql edir. Lakin əlavə bir neçə milyard dollarlıq sərmayə və daha çox kompressorların quraşdırılması ilə ötürmə gücünü iki dəfə artırmaq mümkündür.
İtaliya Avropada Azərbaycan qazının 80 faizdən çoxunun əsas alıcısıdır və Baş nazir Corcia Meloninin yaxın həftələrdə yeni qaz danışıqları üçün Bakıya səfəri gözlənilir.
Türkiyənin energetika naziri Alparslan Bayraktar Antalya Diplomatiya Forumunda çıxışı zamanı, həmçinin Mərkəzi Asiya qazının Xəzər dənizinin dibi ilə çəkiləcək boru kəməri vasitəsilə Azərbaycana və oradan Avropa bazarlarına çatdırılmasını nəzərdə tutan Transxəzər layihəsinin inkişafının vacibliyini qeyd edib.
İranın Qətərin LNG (mayeləşdirilmiş təbii qaz) obyektlərini hədəfə alması qlobal qaz qiymətlərini artırıb və Qətərin LNG ixrac gücünün 17 faizini məhv edib.
Avropa İttifaqı ötən il Qətərdən 12 milyard kubmetr LNG idxal edib. “Cənub Qaz Dəhlizi” də eyni həcmdə Azərbaycan qazını Avropaya çatdırmışdı. Bu kəmərin gücü iki dəfə artırılarsa, Türkmənistan və Azərbaycan qazı Avropa bazarında Qətər qazını əvəz edə bilər.
Bayraktar həmçinin Bakı–Tbilisi–Ceyhan (BTC) neft kəmərinin tam gücü ilə istifadəsinin və Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanın gündəlik neft nəqlinin 400–500 min barel artırılmasının əhəmiyyətini vurğulayıb.
Qazaxıstan və Türkmənistan Məhəmməd Xatəmi dövründə nefti İran üzərindən dünya bazarlarına çıxarmaq barədə müqavilələrə malik idi, lakin bu razılaşmalar Mahmud Əhmədinejad dövründə ləğv edildi və Azərbaycanın marşrutu İranı əvəz etdi.
Kremlin Ukraynaya hərbi hücumundan və Rusiya marşrutlarında yaranan problemlərdən sonra Qazaxıstan və Türkmənistan neftin Azərbaycan üzərindən Türkiyəyə və dünya bazarlarına nəqlini artırıblar.
Bu arada, İranın Türkiyəyə qaz ixracı müqaviləsinin müddəti başa çatmaq üzrədir. Bayraktar bildirib ki, müqavilənin uzadılması ilə bağlı hazırda danışıqlar aparılmır, lakin belə bir imkan mövcuddur.
25 illik müqaviləyə əsasən, İran hər il Türkiyəyə 9 milyard kubmetr qaz tədarük etməlidir, lakin son illərdə bu öhdəlik yerinə yetirilməyib. Müqavilənin müddəti bu ilin iyulunda başa çatır.
Türkiyənin rəsmi məlumatlarına görə, İran 2026-cı ilin ilk iki ayında bu ölkəyə cəmi 935 milyon kubmetr qaz ixrac edib ki, bu da müqavilə öhdəliyinin yarısıdır. Mart ayında isə İsrailin Əsaluye qaz emalı obyektlərinə hücumları səbəbindən ixrac daha da pozulub.
Türkiyə ötən ilin yazında Türkmənistan qazını İran üzərindən idxal etsə də, bu il belə tədarüklər qeydə alınmayıb. Bəzi türk mediası bunu ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyaları ilə əlaqələndirir.
Türkmənistan Rusiya, İran və Qətərdən sonra dünyanın ən böyük qaz ehtiyatlarına malik dördüncü ölkədir. Ötən həftə bu ölkə Çinin CNPC şirkəti ilə “Qalkınış” yatağının dördüncü mərhələsinin işlənməsi barədə müqavilə imzalayıb. Bu yataq dünyanın ikinci ən böyük qaz yatağı hesab olunur. Türkmənistan ildə təxminən 45 milyard kubmetr qaz ixrac edir və bunun üçdə ikisi Çinə göndərilir.