واردات نفت چین که در آمارهای گمرکی به نام مالزی ثبت می‌شود، هم‌زمان با سقوط صادرات نفت ایران در پی محاصره دریایی آمریکا به‌شدت کاهش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد ایران تا چه اندازه برای فروش نفت خام به بزرگ‌ترین مشتری خود، به تغییر نام کشور مبدأ محموله‌ها متکی بوده است.
چین در ماه سپتامبر روزانه تنها ۲۷۶ هزار بشکه نفت با مبدأ ثبت‌شده مالزی وارد کرد؛ رقمی که در مقایسه با میانگین نزدیک به یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۵، کاهش چشمگیری نشان می‌دهد.
این رقم در برخی ماه‌های گذشته به دو میلیون بشکه در روز نیز رسیده بود؛ میزانی معادل حدود چهار برابر کل تولید نفت مالزی.
بخش بزرگی از این اختلاف ممکن است مربوط به نفتی باشد که از ایران صادر شده، اما گمرک چین مبدأ آن را مالزی ثبت کرده است. نفت تحریم‌شده سایر تولیدکنندگان و صادرات واقعی نفت مالزی نیز در این آمار نقش داشته‌اند.
مقام‌های گمرکی چین از سال ۲۰۲۰ تاکنون، واردات ماهانه نفت از ایران را همواره صفر گزارش کرده‌اند. با این حال، برآورد شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد ایران در سال گذشته به‌طور میانگین روزانه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت به چین تحویل داده است.
تحریم‌ها و محاصره دریایی
شرکت کپلر پیش‌تر به ایران‌اینترنشنال گفته بود که بیشتر نفت صادراتی ایران به چین به نام نفت مالزی ثبت می‌شود، در حالی که مبدأ برخی محموله‌ها عراق، عمان و حتی امارات متحده عربی اعلام می‌شود. شرکت تنکرترکرز نیز این رویه را مستند کرده است.
هم‌زمان با تشدید تحریم‌های آمریکا و محدود شدن صادرات نفت ایران در اثر محاصره دریایی، روند کاهش واردات ثبت‌شده چین از مالزی نیز شتاب گرفته است.
داده‌های کپلر که در اختیار ایران‌اینترنشنال قرار گرفته، نشان می‌دهد ایران از ژانویه تا مه سال جاری، روزانه بیش از یک میلیون و ۵۵۰ هزار بشکه نفت به چین تحویل داده است. این میانگین از ژوئن تا سپتامبر به کمتر از نصف کاهش یافت.
تا اواسط اکتبر، حجم نفت ایران که در خارج از محدوده محاصره دریایی آمریکا روی آب قرار داشت، به صفر رسید.
اگر روند کنونی ادامه یابد، واردات نفت چین با مبدأ ثبت‌شده مالزی ممکن است به پایین‌ترین سطح خود در چند سال اخیر برسد و حتی در همین ماه یا ماه آینده، به سطح سال ۲۰۱۷، یعنی تنها ۱۳۰ هزار بشکه در روز، نزدیک شود.
تامین‌کنندگان جایگزین
در حالی که صادرات نفت ایران سقوط کرده، داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد مجموع صادرات نفت خاورمیانه به سطح پیش از جنگ بازگشته و حتی از آن فراتر رفته است.
روزنامه وال‌استریت ژورنال با استناد به داده‌های کپلر گزارش داده است که صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی منطقه به ۲۴ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی بالاتر از سطح ثبت‌شده پیش از جنگ.
پیش از جنگ، بیش از ۸۰ درصد نفتی که از تنگه هرمز عبور می‌کرد، راهی بازارهای آسیایی می‌شد و چین بزرگ‌ترین خریدار آن بود.
داده‌های گمرک چین نشان می‌دهد این کشور در ماه سپتامبر به‌طور میانگین روزانه دو میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه نفت از عمان، امارات متحده عربی، قطر، عربستان سعودی و عراق وارد کرده است؛ در حالی که این رقم در ماه مه کمتر از دو میلیون بشکه در روز بود.
با این حال، این میزان همچنان پایین‌تر از سطح پیش از جنگ در ماه فوریه باقی ماند؛ زمانی که مجموع واردات چین از این پنج کشور از سه میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز فراتر می‌رفت.
این آمار همچنین نشان‌دهنده تغییر گسترده‌تری در الگوی خرید نفت چین پس از آغاز جنگ است. با جهش قیمت‌های جهانی، چین در مقطعی مجموع واردات نفت خام خود را حدود ۳۰ درصد کاهش داد و در عوض از ذخایر راهبردی نفت خود استفاده کرد.
از این منظر، چین نقش مهمی در جذب شوک ناشی از اختلال عرضه ایفا کرد و به جلوگیری از افزایش شدیدتر قیمت جهانی نفت کمک کرد.
پیش از جنگ، چین روزانه حدود ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت خام وارد می‌کرد. پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال در رفت‌وآمد کشتی‌ها از تنگه هرمز، واردات نفت این کشور به حدود هشت میلیون بشکه در روز کاهش یافت، اما در دوره اخیر دوباره افزایش پیدا کرد و از ۹ میلیون بشکه در روز فراتر رفت.
این تغییر نشان می‌دهد چین به‌طور فزاینده‌ای در حال جایگزین کردن نفت ازدست‌رفته ایران با نفت سایر تولیدکنندگان خاورمیانه است. ناپدید شدن واردات نفت «مالزیایی» چین نیز نشانه دیگری از آن است که محاصره دریایی تا چه اندازه دسترسی ایران به مهم‌ترین بازار صادرات نفت خود را محدود کرده است.
اصل این مقاله به قلم دالغا خاتین‌اوغلو در ایران اینترنشنال منتشر شده است.