داده‌های مؤسسات ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد در پی تداوم محاصره دریایی آمریکا، ذخایر نفت شناور ایران برای عرضه به خریداران عمدتاً چینی به پایان رسیده است. بر اساس گزارش شرکت اطلاعات انرژی کپلر، ترانزیت نفت ایران از نیمه ژوئیه و بارگیری محموله‌ها از نیمه اوت متوقف شده است؛ به‌طوری‌که با تخلیه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت ذخیره‌شده در آب‌های چین طی هفته‌های اخیر، اکنون دیگر محموله شناوری برای تحویل باقی نمانده است.
توقف بارگیری‌ها البته به معنای قطع فوری درآمدهای ارزی نیست، زیرا خریداران چینی معمولاً بهای نفت را با تأخیری دو تا سه‌ماهه تسویه می‌کنند، بنابراین بخشی از مطالبات ایران می‌تواند تا پایان سال میلادی جاری وصول شود.
با این حال، با توجه به نصف شدن صادرات به چین طی سه ماه گذشته، افت درآمدهای نفتی از مدتی قبل آغاز شده است. ابعاد این روند زمانی مشخص می‌شود که به آمار ۲۰۲۵ اوپک نگاه کنیم که حکایت از آن دارد ایران در سال گذشته با صادرات روزانه ۲.۰۸ میلیون بشکه نفت و فرآورده نفتی، بیش از ۴۵ میلیارد دلار درآمد داشته است؛ درآمدی که اکنون در آستانه توقف کامل قرار دارد.
نفت موتور محرک تولید ناخالص داخلی ایران است که حجم کل آن در سال گذشته حدود ۳۵۶ میلیارد دلار برآورد شده است. گزارش‌های مرکز آمار نشان می‌دهد سهم استخراج نفت و گاز از اقتصاد ایران ظرف یک سال از ۲۶ درصد به حدود ۲۱ درصد افت کرده و هم‌زمان رشد اقتصادی کشور در بهار امسال به منفی ۱۰ درصد سقوط کرده است.
آمار اوپک نیز تأیید می‌کند که با تشدید تنش‌های نظامی از فوریه ۲۰۲۶، تولید روزانه نفت ایران از حدود ۳.۴ میلیون بشکه به حدود ۲ میلیون بشکه کاهش یافته است؛ افتی که رکود اقتصادی را در ماه‌های آینده عمیق‌تر خواهد کرد.
نقش حیاتی دیگر نفت، تأمین ارز برای واردات است. سال گذشته خورشیدی از مجموع صادرات ۱۱۳ میلیارد دلاری ایران، بیش از ۵۷ میلیارد دلار آن (بیش از نیمی از کل درآمد کشور) از محل صادرات نفت و گاز تأمین شد. هرچند کشور در ظاهر روی کاغذ مازاد تجاری داشت، خروج حدود ۲۰ میلیارد دلار سرمایه، این مازاد را خنثی کرد.
| مجموع | خدمات | کالا | نفت و گاز | |
| ۱۱۲.۷۴ | ۸.۵۳ | ۴۶.۷۷ | ۵۷.۴۴ | صادرات |
| ۱۰۱.۵ | ۲۳.۶ | ۷۵ | ۲.۹ | واردات |
منبع: بانک مرکزی – میلیارد دلار
از طرفی، حدود ۱۷ میلیارد دلار از صادرات غیرنفتی نیز به صنایع پتروشیمی و فولاد مرتبط بوده است که در جنگ آسیب دیده‌است. بنابراین، حذف هم‌زمان دلارهای نفتی و افت فروش محصولات پتروشیمی در کنار تداوم روند خروج سرمایه، منابع ارزی در دسترس دولت را به‌شدت محدود می‌کند.
ملموس‌ترین پیامد این کسری ارزی، افزایش بی‌سابقه هزینه‌های معیشتی مردم است. ایران سالانه حدود ۱۷ میلیارد دلار صرف واردات مواد غذایی اساسی و غلات می‌کند که پرداخت آن نیازمند منابع ارزی است.
اثرات بحران هم‌اکنون در بازار پول و ارز نمایان شده است. طی شش ماه گذشته ارزش دلار در برابر ریال حدود ۷۰ درصد جهش یافته، تورم نقطه‌به‌نقطه در سپتامبر به نزدیکی ۹۰ درصد رسیده و به گفته رئیس کل بانک مرکزی، حجم نقدینگی نیز طی یک سال گذشته ۵۱ درصد رشد کرده است. ترکیب این سه عامل—جهش ارزی، تورم بالا و رشد پرشتاب نقدینگی—با افت درآمدهای نفتی گره خورده و خطر تعمیق بحران را در ماه‌های آینده دوچندان می‌کند؛ روندی که با تضعیف بیشتر ارزش ریال، هزینه واردات را افزایش داده و موتور تورم را پرشتاب‌تر خواهد کرد.
این مقاله در سایت مرکز داده‌های باز ایران منتشر شده است.