İran ərəb qonşularının Hörmüz boğazı vasitəsilə neft ixracını faktiki olaraq boğsa da, öz xam neft göndərişlərini əsasən fasiləsiz davam etdirib.
Fevralın 28-də ABŞ və İsrailin birgə zərbələrinin başlamasından bəri İran ən azı 16 gəmi və neft tankerini hədəfə alıb və bunun nəticəsində dünyanın ən mühüm enerji boğazlarından birində axınlar kəskin şəkildə azalıb.
Kpler əmtəə kəşfiyyat şirkətinin İran International tərəfindən görülən məlumatlarına görə, İranın xam neft ixracı bu ay indiyədək boğaz vasitəsilə orta hesabla gündə 1.5 milyon bareldən çox olub.
Çin limanlarında boşaltmalar da artıb: fevralda təxminən 1.17 milyon barel/gün olan həcm martda 1.25 milyon bareldən çox səviyyəsinə yüksəlib. Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) və dənizçilik kəşfiyyatı təminatçısı Lloyd’s List-in rəqəmləri də İranın göndərişlərində artım olduğunu göstərir.
Keçən həftə İran həmçinin Hörmüz boğazından kənarda yerləşən yeganə ixrac terminalı olan Caskdan (Jask) iki milyon barellik yük yükləyib. Bu, 2024-cü ilin oktyabrından bəri ilk belə göndərişdir.
Gərginliyin artmasından əvvəl boğazdan gündəlik təxminən 14.7 milyon barel xam neft və 4.8 milyon barel neft məhsulları keçirdi — bu isə qlobal neft istehlakının təxminən beşdə birinə bərabərdir.
Fars körfəzi istehsalçıları arasında yalnız Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Hörmüzü yan keçən boru kəməri marşrutlarına malikdir. Lakin bu alternativ marşrutlar da artıq qismən istifadə olunurdu.
Lloyd’s List-ə görə, son aylarda Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və Oman tərəfindən Fars körfəzindən kənar limanlar vasitəsilə həyata keçirilən ixracın ümumi həcmi orta hesabla gündə təxminən 3.5 milyon barel olub, lakin son dövrdə təxminən 6 milyon barelə yüksəlib. Buna baxmayaraq, bu artım itirilmiş axınları kompensasiya etmək üçün hələ də kifayət deyil.
ABŞ prezidenti Donald Trump cümə günü bildirib ki, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri tezliklə bu su yolunda neft tankerlərini müşayiət etməyə başlayacaq. Lakin rəsmilər bunun vaxt cədvəli və əməliyyat detalları barədə hələ açıqlama verməyiblər.
İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçi isə bazar günü Tehranın danışıqlar istədiyi barədə iddiaları rədd edərək CBS kanalının Face the Nation proqramında deyib:
“Biz heç vaxt atəşkəs istəməmişik… və nə qədər lazım olsa, özümüzü müdafiə etməyə hazırıq.”
Lloyd’s List hesab edir ki, hətta hərbi müşayiət olsa belə, itirilmiş həcmlərin maksimum təxminən 10 faizini bərpa etmək realdır. Bu qiymətləndirmə Bab əl-Məndəb boğazında husilərin hücumlarından sonra müşahidə olunan məhdud bərpaya bənzəyir.
IEA cümə axşamı bildirib ki, yaranmış pozuntular qlobal təchizatı gündə təxminən 8 milyon barel xam neft və əlavə olaraq 2 milyon barel kondensat və təbii qaz mayeləri qədər azaldıb.
Buna cavab olaraq agentliyin 32 üzv ölkəsi gələn həftədən başlayaraq 120 gün ərzində təxminən 400 milyon barel strateji ehtiyat buraxmağı planlaşdırır. Bunun təxminən 172 milyon bareli ABŞ-dan, 80 milyon bareli isə Yaponiyadan olacaq.
Buna baxmayaraq, ABŞ-ın energetika naziri Chris Wright bazar günü bildirib ki, yaxın həftələrdə neft qiymətlərinin düşəcəyinə dair “heç bir zəmanət yoxdur.”
Orijinal məqalə Iran International-da dərc olunub.