Çinin Malayziya mənşəli kimi qeydə aldığı neft idxalı ABŞ-ın dəniz blokadası şəraitində İranın neft ixracının çökməsi ilə paralel olaraq kəskin azalıb. Bu, İranın ən böyük müştərisinə neft satmaq üçün xam neftin mənşəyini dəyişdirərək rəsmiləşdirmə üsulundan nə dərəcədə geniş istifadə etdiyini göstərir.
Sentyabr ayında Çin Malayziya mənşəli kimi qeydə alınan gündəlik cəmi 276 min barel neft idxal edib. Halbuki 2025-ci ildə bu göstərici gündəlik orta hesabla təxminən 1,3 milyon barel təşkil edirdi.
Əvvəlki bəzi aylarda bu rəqəm gündəlik 2 milyon barelə çatmışdı. Bu isə Malayziyanın ümumi neft hasilatından təxminən dörd dəfə çoxdur.
Bu uyğunsuzluğun böyük hissəsi İran mənşəli neftin Çin gömrük orqanları tərəfindən Malayziya mənşəli kimi qeydə alınması ilə bağlı ola bilər. Bununla yanaşı, sanksiyalara məruz qalan digər istehsalçıların nefti və Malayziyanın həqiqi ixracı da bu rəqəmlərə daxildir.
Çin gömrük orqanları 2020-ci ildən bəri hər ay İran neftinin idxalını sıfır olaraq göstərir. Bununla belə, tankerlərin hərəkətini izləyən şirkətlərin hesablamalarına görə, İran ötən il Çinə gündəlik orta hesabla təxminən 1,5 milyon barel neft tədarük edib.
Sanksiyalar və blokada
Kpler şirkəti daha əvvəl Iran International-a bildirib ki, İranın Çinə neft ixracının böyük hissəsi Malayziya mənşəli kimi qeydə alınır. Bəzi yüklər isə İraq, Oman və hətta Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri mənşəli kimi bəyan edilir. TankerTrackers şirkəti də bu praktikanı sənədləşdirib.
ABŞ sanksiyalarının sərtləşməsi və dəniz blokadasının İranın neft ixracını iflic etməsi fonunda Çinin Malayziya mənşəli kimi qeydə aldığı neft idxalının azalması daha da sürətlənib.
Iran International-ın əldə etdiyi Kpler məlumatlarına görə, İran bu ilin yanvar-may aylarında Çinə gündəlik 1,55 milyon bareldən çox neft tədarük edib. İyun-sentyabr dövründə isə gündəlik orta göstərici bu səviyyənin yarısından da aşağı düşüb.
Oktyabrın ortalarına doğru ABŞ-ın blokada xəttindən kənarda dənizdə olan İran neftinin həcmi sıfıra enib.
Mövcud tendensiya davam edərsə, Çinin Malayziya mənşəli kimi qeydə aldığı neft idxalı son illərin ən aşağı səviyyəsinə düşə bilər. Bu göstərici hətta elə bu ay və ya gələn ay 2017-ci ilin səviyyəsinə — gündəlik cəmi 130 min barelə yaxınlaşa bilər.
Alternativ təchizatçılar
İranın neft ixracı çöksə də, tanker izləmə məlumatları Yaxın Şərqdən ümumi neft ixracının müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıtdığını və hətta onu ötdüyünü göstərir.
The Wall Street Journal Kpler məlumatlarına istinadən yazıb ki, regiondan neft və neft məhsulları ixracı gündəlik 24 milyon barelə çatıb. Bu, müharibədən əvvəl qeydə alınan səviyyədən yüksəkdir.
Müharibədən əvvəl Hörmüz boğazından keçən neftin 80%-dən çoxu Asiya bazarlarına yönəlirdi və Çin ən böyük alıcı idi.
Çin gömrük məlumatlarına görə, sentyabr ayında ölkə Oman, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və İraqdan gündəlik orta hesabla 2,9 milyon barel neft idxal edib. May ayında bu göstərici 2 milyon bareldən aşağı idi.
Bununla belə, rəqəm fevral ayındakı müharibədən əvvəlki səviyyədən aşağı qalıb. Həmin ay Çinin bu beş ölkədən ümumi neft idxalı gündəlik 3,8 milyon bareli ötmüşdü.
Bu rəqəmlər həmçinin müharibə başlayandan sonra Çinin neft alışlarında baş verən daha geniş dəyişiklikləri əks etdirir. Qlobal qiymətlərin kəskin artması fonunda Çin bir mərhələdə ümumi xam neft idxalını təxminən 30% azaldıb və bunun əvəzinə strateji neft ehtiyatlarından istifadə edib.
Bu mənada Çin qlobal neft bazarında mühüm amortizator rolunu oynayaraq dünya qiymətlərinin daha kəskin artmasının qarşısını almağa kömək edib.
Müharibədən əvvəl Çin gündəlik təxminən 11,5 milyon barel xam neft idxal edirdi. ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi və Hörmüz boğazından keçən gəmiçilikdə yaranan fasilələrdən sonra idxal gündəlik təxminən 8 milyon barelə qədər azalıb. Son dövrdə isə yenidən 9 milyon bareli ötüb.
Bu dəyişiklik göstərir ki, Çin itirilmiş İran neftini getdikcə daha çox Yaxın Şərqin digər istehsalçılarından aldığı neftlə əvəz edir. Çinin “Malayziya” neftinin yoxa çıxması blokadanın İranın ən mühüm neft bazarına çıxışını nə dərəcədə kəskin məhdudlaşdırdığının daha bir göstəricisidir.
Məqalənin müəllifi Dalğa Xatınoglu-dur. Məqalə ilk dəfə Iran International nəşrində dərc olunub.

