داده‌های تازه مرکز آمار ایران نشان می‌دهد اقتصاد این کشور در بهار امسال تحت تاثیر جنگ و آسیب به بخش‌های نفت و گاز با انقباض شدیدی روبه‌رو شده و کاهش تولید و عرضه گاز می‌تواند با نزدیک شدن زمستان، تهران را در برابر انتخاب دشواری میان تامین مصرف داخلی و ادامه صادرات گاز قرار دهد.
بر اساس این داده‌ها، تولید ناخالص داخلی ایران در بهار نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۰.۱ درصد کاهش یافته و به‌جز کشاورزی، تقریبا تمام بخش‌های عمده اقتصاد کوچک شده‌اند.
ارزش افزوده بخش استخراج نفت و گاز نیز به قیمت‌های ثابت سال ۲۰۲۱، ۲۶.۴ درصد افت کرده و سهم این بخش از اقتصاد از ۲۶ درصد در بهار سال گذشته به ۲۱ درصد کاهش یافته است.
داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد ایران بین آوریل تا ژوئن، همزمان با فصل بهار، به‌طور متوسط روزانه حدود ۲.۶ میلیون بشکه نفت خام تولید کرده که بیش از ۲۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته است. تولید روزانه نفت در تابستان نیز بیشتر کاهش یافته و به حدود ۲.۳ میلیون بشکه رسیده است.
با توجه به اعمال محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا از اواسط ژوئیه، انتظار می‌رود انقباض اقتصادی ایران در تابستان به‌مراتب شدیدتر از بهار باشد.
افت شدید تولید و توزیع گاز
بر اساس آمار رسمی، ارزش افزوده بخش توزیع گاز ایران نیز در بهار، به قیمت‌های ثابت سال ۲۰۲۱، بیش از ۲۱ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است.
اسرائیل ۱۸ مارس تاسیسات فرآوری گاز پارس جنوبی را هدف قرار داد؛ میدانی که حدود ۷۰ درصد گاز ایران را تامین می‌کند.
مقام‌های جمهوری اسلامی پس از این حملات برآوردهای متفاوتی از کاهش تولید ارائه کرده‌اند که از روزانه ۱۰۰ میلیون تا ۲۳۰ میلیون مترمکعب متغیر است. برآورد اولیه آژانس بین‌المللی انرژی که در ماه مه منتشر شد، کاهش تولید گاز ایران را حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز تخمین زده بود.
مرکز آمار میزان دقیق گاز توزیع‌شده در بهار امسال را اعلام نکرده است. با این حال، گزارش قبلی این مرکز نشان می‌داد ایران در بهار سال گذشته روزانه حدود ۷۲۶ میلیون مترمکعب گاز فرآوری‌شده تولید و وارد شبکه کرده بود.
با در نظر گرفتن کاهش ۲۱ درصدی ارزش افزوده این بخش به قیمت ثابت، برآورد می‌شود گاز عرضه‌شده به شبکه داخلی در بهار امسال حدود ۱۵۲ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافته و به تقریبا ۵۷۳ میلیون مترمکعب رسیده باشد.
این کاهش در آستانه زمستان اهمیت ویژه‌ای دارد. ایران در ماه‌های سرد با کسری شدید گاز روبه‌رو است و در دوره‌های اوج مصرف، این کمبود می‌تواند به روزانه ۲۵۰ میلیون مترمکعب برسد. دولت در سال‌های گذشته برای پاسخ به افزایش مصرف خانگی ناچار شده است عرضه گاز به صنایع، نیروگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی را محدود کند.
افزایش صادرات به ترکیه با وجود کاهش عرضه داخلی
در همین حال، با وجود کاهش گاز واردشده به شبکه داخلی، ایران صادرات خود به یکی از دو مشتری خارجی گازش را افزایش داده است.
آمار نهاد تنظیم بازار انرژی ترکیه نشان می‌دهد صادرات گاز ایران به ترکیه در فاصله آوریل تا ژوئن ۲۷ درصد افزایش یافته و به روزانه ۳۰ میلیون مترمکعب رسیده است. ایران همچنین به عراق گاز صادر می‌کند، اما آمار قابل مقایسه‌ای از صادرات به این کشور در همین دوره منتشر نشده است.
دو عامل می‌تواند افزایش صادرات به ترکیه را توضیح دهد. نخست اینکه مصرف داخلی گاز در ماه‌های گرم کمتر از پاییز و زمستان است. عامل دوم، احتمال کاهش شدید مصرف گاز صنایع و بخش پتروشیمی در نتیجه جنگ است.
بر اساس داده‌های پیشین مرکز آمار، در بهار سال گذشته بخش پتروشیمی روزانه حدود ۸۲ میلیون مترمکعب و صنایع حدود ۳۹۷ میلیون مترمکعب گاز مصرف می‌کردند. مجموع مصرف این دو بخش حدود ۷۵ درصد فروش داخلی گاز را ــ بدون احتساب صادرات، تلفات انتقال و توزیع و گاز مورد استفاده برای فعالیت خود شبکه ــ تشکیل می‌داد. این رقم همچنین معادل حدود ۶۶ درصد کل گاز فرآوری‌شده تزریق‌شده به شبکه در آن فصل بود.
اسرائیل در جریان جنگ بخش‌هایی از مجتمع‌های پتروشیمی عسلویه و ماهشهر را هدف قرار داد؛ تأسیساتی که در مجموع حدود ۷۰ درصد تولید پتروشیمی ایران را به خود اختصاص می‌دهند. مجتمع‌های فولاد مبارکه و فولاد خوزستان نیز هدف قرار گرفتند که مجموعا حدود نیمی از فولاد ایران را تولید می‌کنند.
بر این اساس، احتمالا مصرف گاز این صنایع در جریان حملات و پس از آن به‌شدت کاهش یافته و بخشی از گاز را برای صادرات آزاد کرده است.
زمستان؛ آزمون اصلی صادرات گاز ایران
این وضعیت با کاهش دما می‌تواند به‌سرعت تغییر کند. مصرف گاز خانگی در پاییز تقریبا به دو برابر سطح بهار و تابستان می‌رسد و در زمستان بیش از سه برابر میزان مصرف در فصل گرم می‌شود.
بر اساس آمار مرکز آمار، خانوارها در زمستان گذشته ۴۹ درصد کل گاز مصرفی ایران را به خود اختصاص دادند.
در نتیجه، با کاهش تولید ناشی از آسیب‌های جنگ و افزایش شدید تقاضای خانگی در ماه‌های سرد، هنوز مشخص نیست ایران بتواند در ماه‌های آینده همزمان با تامین نیاز داخلی، سطح کنونی صادرات گاز خود به ترکیه و عراق را نیز حفظ کند.
اصل این مقاله در ایران اینترنشنال منتشر شده است