Yazar: Dalga Hatınoğlu/
İran İslam Cumhuriyeti’nin Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerinin seyrüseferini aksatması, yalnızca petrol fiyatlarında sıçramaya ve Çin’in ham petrol ithalatında düşüşe yol açmakla kalmamış, aynı zamanda Pekin’in Körfez Arap ülkeleriyle olan petrol dışı ticaretini de ciddi biçimde etkilemiştir.
Çin, Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülkelerin en büyük ticaret ortağı olduğu gibi, aynı zamanda İran’ın da en büyük ticaret ortağıdır. Çin ile Körfez Arap ülkeleri arasındaki ikili ticaret hacmi geçen yıl yaklaşık 340 milyar dolara ulaşmıştır; bu rakam, bölge ekonomileri ile Çin’in Körfez deniz ticaret yollarının güvenliğine ne denli bağımlı olduğunu göstermektedir.
Şimdi Çin gümrük verileri, 1 Mart’ta Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların başlamasından bu yana Çin ile Körfez Arap ülkeleri arasındaki ticaretin belirgin biçimde zarar gördüğünü ve bu zararın yalnızca ham petrol ithalatındaki düşüşle sınırlı olmadığını göstermektedir.
Gümrük verilerinin ayrıntıları, bu süre zarfında Çin’in Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerine ihracatının neredeyse yarı yarıya düştüğünü ortaya koymaktadır. Bu durum, Hürmüz Boğazı krizinin Çin’in bölgeyle yaptığı mal, sanayi ekipmanları ve tüketim ürünleri ticaret zincirini de aksattığını göstermektedir.
Bu arada küresel petrol fiyatları Mart ayının başından bu yana yaklaşık yüzde 40 artmış ve özellikle bağımsız “teapot” rafinerileri başta olmak üzere Çinli rafineriler üzerinde ağır baskı yaratmıştır. Bu rafineriler Çin’in petrol işleme kapasitesinin yaklaşık yüzde 30’una sahip olmakla birlikte, düşük kâr marjları ve devletin fiyatlandırma politikaları nedeniyle kârlılıklarının büyük bölümü İran ve Rusya’dan gelen ucuz ve yaptırım altındaki petrole erişime bağlıdır.
S&P Global Platts dergisinin incelemeleri, bu rafinerilerin çoğunun artık yalnızca kapasitelerinin yaklaşık yarısıyla faaliyet gösterdiğini göstermektedir.
Aynı zamanda Çin’in ham petrol ithalatı son iki ayda yaklaşık yüzde 20 azalmış ve Pekin, İran ile Rusya’dan petrol alımlarını da düşürmüştür.
Ayrıca Kpler verileri, İran petrolünün Çin limanlarında boşaltımının bu ay günlük yaklaşık 1,065 milyon varile gerilediğini; bunun Nisan ayına göre yüzde 25, Mart ayına göre ise yüzde 38 düşüş anlamına geldiğini göstermektedir.
Tüm bu gelişmeler, Hürmüz Boğazı’ndaki güvensizliğin sürmesinin yalnızca enerji piyasasını değil, aynı zamanda Çin’in Körfez bölgesiyle olan geniş kapsamlı ticaretini de ağır maliyetlerle karşı karşıya bıraktığını ve önümüzdeki aylarda Çin ekonomik büyümesi üzerinde baskı unsurlarından biri hâline gelebileceğini göstermektedir.