دادههای ردیابی نفتکشها که ایراناینترنشنال بررسی کرده، نشان میدهد بارگیری نفت خام ایران در پی محاصره دریایی آمریکا به حدود یکهفتم سطح پیش از جنگ کاهش یافته است. دریافت نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران از سوی چین نیز بهشدت افت کرده است.
دادههای شرکت اطلاعات کشتیرانی «کپلر» نشان میدهد ایران از ابتدای ماه جاری میلادی تاکنون بهطور میانگین روزانه حدود ۲۸۷ هزار بشکه نفت خام بارگیری کرده است؛ این رقم پیش از آغاز جنگ خاورمیانه حدود دو میلیون بشکه در روز بود.
در همین مدت، چین نیز بهطور میانگین تنها روزانه ۵۲۳ هزار بشکه نفت خام از ایران دریافت کرده است. این رقم در دو ماه گذشته بهطور میانگین حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز و در آغاز جنگ بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز بود.
ایالات متحده در اواسط ژوئیه [اواخر تیر ماه] بار دیگر محاصره دریایی جمهوری اسلامی را برقرار کرد. کپلر برآورد میکند در نتیجه این اقدام، بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران که در نفتکشهای مستقر در خلیج فارس و دریای عمان ذخیره شده، عملا گرفتار شده است.
ایران ۸۳ میلیون بشکه نفت نیز خارج از محدوده محاصره ذخیره کرده که ۴۳ میلیون بشکه آن در دریای جنوبی چین، دریای زرد و دریای شرقی چین قرار دارد. با این حال، اگر چین همچنان خرید خود را بهشدت کاهش دهد و صادرات با نرخ کنونی ادامه یابد، ممکن است ذخایر نفت قابل تحویل ایران به چین ظرف حدود پنج ماه به پایان برسد.
ایران سال گذشته روزانه حدود ۲۵۶ هزار بشکه نفت کوره یا مازوت صادر کرد. این صادرات در دو ماه نخست سال جاری میلادی در سطح تقریبی ۲۲۰ هزار بشکه در روز باقی ماند، اما در ماه جاری به تنها ۶۱ هزار بشکه در روز سقوط کرده است.
ایران پیش از جنگ حجم مشابهی گاز مایع نیز صادر میکرد، اما این صادرات اکنون تقریبا متوقف شده است.
بر اساس دادههای بانک مرکزی جمهوری اسلامی، ارزش صادرات نفت خام و نفت کوره کشور در سال میلادی گذشته به ۵۷ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار رسید و حدود ۵۵ درصد از کل صادرات ایران را تشکیل داد. نفت خام، فرآوردههای نفتی و گاز مایع در مجموع حدود ۶۵ درصد از کل صادرات کشور را به خود اختصاص دادند.
کاهش شدید صادرات این کالاها احتمالا نهتنها دولت را با کسری عظیم بودجه روبهرو میکند، بلکه تامین ارز مورد نیاز برای واردات را نیز با مشکلات جدی مواجه خواهد کرد.
دادههای بانک مرکزی نشان میدهد ایران سال گذشته نزدیک به ۷۸ میلیارد دلار کالا وارد کرد که حدود سه میلیارد دلار آن مربوط به واردات بنزین بود. حتی اگر صادرات غیرنفتی کشور در سطح سال گذشته حفظ شود، درآمد حاصل از آن برای تامین مالی نیمی از واردات کالا نیز کافی نخواهد بود.
شرایط از این جهت دشوارتر شده که صنعت فولاد ایران، که سالانه تا پنج میلیارد دلار درآمد صادراتی برای جمهوری اسلامی ایجاد میکرد، در جنگ اخیر بهشدت آسیب دیده است. بازار داخلی نیز اکنون با کمبود فولاد روبهرو است.
ایران سال گذشته در بخش خدمات نیز واردکننده خالص بود و حدود ۱۵ میلیارد دلار کسری داشت. با احتساب واردات ۷۸ میلیارد دلاری کالا، ایران برای پوشش واردات کالا و کسری خالص بخش خدمات به حدود ۹۳ میلیارد دلار ارز نیاز داشت.
حتی اگر جمهوری اسلامی بتواند صادرات غیرنفتی باقیمانده خود را در سطح سال گذشته حفظ کند، در صورت کنار گذاشتن صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی، گاز مایع و فولاد، درآمد حاصل از این صادرات تنها حدود یکسوم نیاز ارزی کشور را پوشش خواهد داد.
پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۲۸ مرداد حکومت ایران را به یک «روز دی اقتصادی» تهدید کرد، ممکن است فشارها بیش از پیش افزایش یابد. او پس از آنکه گفت تهران در دستیابی به توافق ناکام مانده است، وعده داد جنگ اقتصادی و انزوایی در مقیاسی بیسابقه علیه حکومت ایران به راه بیندازد.
اقدامات در چارچوب وعده تهدیدآمیز تازه آمریکا، میتواند دور زدن تحریمها را دشوارتر کند و تجارت خارجی ایران را، که پیشاپیش تضعیف شده است، با چالشهای بیشتری روبهرو سازد.
این مقاله اولین بار در ایران اینترنشنال منتشر شده است