İran, enerji sektörüne yönelik Batı yaptırımlarının art arda uygulandığı 2012 ile Mayıs 2026 arasındaki dönemde yaklaşık 540 milyar dolar petrol ihracat geliri kaybetti. Bu tutar, İran’daki her bir vatandaş için yaklaşık 6 bin dolar, dört kişilik bir hane için ise 24 bin dolar anlamına geliyor — asgari ücretle yaklaşık 1.950 günlük çalışmaya eşdeğer.
Iran Open Data tarafından yapılan ve OPEC üretim verileri, İran Merkez Bankası gelir raporları ile tanker takip şirketi Kpler’in sevkiyat kayıtlarına dayanan analiz, İran’ın bu dönemde 6,58 milyar varil ham petrol ihraç etmekten mahrum kaldığını ortaya koydu. Kaybedilen gelir günlük ortalama 100 milyon doların üzerinde, saatlik ise yaklaşık 4,3 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.
İhracat Hiçbir Zaman Toparlanamadı
Yaptırımların tam anlamıyla devreye girmesinden önceki son tam yıl olan 2011’de, İran günde 2,54 milyon varil petrol ihraç ediyordu. Ancak ülke o tarihten bu yana bu yıllık ortalamayı bir daha yakalayamadı — ne 2015 nükleer anlaşması döneminde, ne anlaşmanın 2018’de çökmesinden sonra, ne de son dönemde Çin’e satışların arttığı süreçte.
IOD, hacim farkını hesaplamak için her yıl gerçekleşen ihracatı 2011 baz yılı ile karşılaştırdı ve eksik kalan varilleri ilgili yılın ortalama ham petrol fiyatı üzerinden değerledi.
Yaptırımları Aşmanın Maliyeti
İran Merkez Bankası’nın açıkladığı petrol gelirleri ile İran’ın fiili sevkiyatlarının tahmini piyasa değeri karşılaştırıldığında, nominal gelirin en az yüzde 25’inin yaptırımları aşma maliyetlerine gittiği görülüyor. Bu kayıplar üç şekilde ortaya çıkıyor: başta Çinli bağımsız rafinerilere sunulan zorunlu indirimler, aracılara ödenen ücretler ve petrolün standart sevkiyat rotalarının dışında taşınmasının yarattığı ek maliyetler.
Azalan ihracat hacminden kaynaklanan doğrudan kayıplara yaptırımlardan kaçınma maliyetleri de eklendiğinde toplam tutar yaklaşık 540 milyar dolara ulaşıyor. İran, 2011’deki ihracat seviyesini koruyup petrolünü piyasa fiyatlarından satabilseydi, bugün hazinenin döviz rezervleri en az bu kadar daha yüksek olacaktı.
Makalenin orijinali Iran Open Data-da yayımlanıb